So với Luật Viên chức năm 2010, Luật Viên chức năm 2025 thể hiện những điểm mới nổi bật, cụ thể như sau:

1. Thay đổi về khái niệm viên chức, nguồn thu nhập của viên chức

Theo Điều 2 Luật Viên chức năm 2010: “Viên chức là công dân Việt Nam được tuyển dụng theo vị trí việc làm, làm việc tại đơn vị sự nghiệp công lập theo chế độ hợp đồng làm việc, hưởng lương từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật”.

Điều 1 Luật Viên chức năm 2025 quy định: “Viên chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng theo vị trí việc làm, làm việc tại đơn vị sự nghiệp công lập theo chế độ hợp đồng làm việc, hưởng lương từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập và từ các nguồn thu hợp pháp khác theo quy định của pháp luật”.

Như vậy, Luật Viên chức năm 2025 bổ sung nội dung "hưởng lương từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập và từ các nguồn thu hợp pháp khác theo quy định của pháp luật". Quy định mới đã mở rộng cơ sở pháp lý về thu nhập của viên chức, tạo tiền đề cho việc thực hiện cơ chế trả lương theo hiệu quả công việc, thu nhập tăng thêm và gắn với mức độ tự chủ tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập - nội dung mà Luật Viên chức năm 2010 chưa quy định cụ thể.

2. Bổ sung Nghĩa vụ của viên chức và những việc viên chức không được làm

Tại Điều 16 và Điều 19 Luật Viên chức năm 2010 quy định nghĩa vụ chung và những việc viên chức không được làm, tập trung vào chấp hành pháp luật, đạo đức nghề nghiệp và kỷ luật công vụ.

Luật Viên chức năm 2025 đã sửa đổi, bổ sung đáng kể nhóm quy định này. Cụ thể, khoản 1 Điều 7 Luật Viên chức năm 2025 quy định:

“Nghĩa vụ chung của viên chức: 1. Trung thành với Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam; bảo vệ danh dự Tổ quốc và lợi ích quốc gia, dân tộc…”

Như vậy, Luật mới đã bổ sung nghĩa vụ trung thành với Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam…

Đồng thời Điều 8 Luật Viên chức năm 2025 bổ sung nghĩa vụ “ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số trong thực hiện nhiệm vụ”.

Điều 10 Luật Viên chức năm 2025 đã mở rộng các hành vi bị nghiêm cấm, trong đó, bổ sung quy định: không được “đăng tải, phát tán, phát ngôn thông tin sai lệch làm ảnh hưởng đến hình ảnh, uy tín của đất nước, địa phương và đơn vị nơi công tác”.

3.  Mở rộng quyền hoạt động nghề nghiệp và tham gia kinh doanh của viên chức

So với Luật Viên chức năm 2010, Luật Viên chức 2025 có sự thay đổi lớn về quyền của viên chức trong hoạt động nghề nghiệp và kinh doanh.

Theo Điều 14 Luật Viên chức năm 2010, viên chức chủ yếu được phép góp vốn nhưng không được tham gia quản lý, điều hành doanh nghiệp. Trong khi đó, khoản 1, khoản 3 Điều 13 Luật Viên chức năm 2025 quy định Quyền của viên chức về thực hiện hoạt động nghề nghiệp và hoạt động kinh doanh:

“1. Được ký hợp đồng lao động hoặc hợp đồng dịch vụ với cơ quan, tổ chức, đơn vị khác nếu pháp luật về ngành, lĩnh vực không cấm, bảo đảm không xung đột lợi ích theo quy định của pháp luật về phòng, chống tham nhũng, không trái với thỏa thuận tại hợp đồng làm việc và không vi phạm đạo đức nghề nghiệp.

…

3. Được góp vốn, tham gia quản lý, điều hành doanh nghiệp, hợp tác xã, bệnh viện, cơ sở giáo dục, tổ chức nghiên cứu khoa học ngoài công lập, trừ trường hợp pháp luật về phòng, chống tham nhũng, pháp luật về doanh nghiệp hoặc pháp luật về ngành, lĩnh vực có quy định khác”.

Như vậy, Luật Viên chức năm 2025 chính thức cho phép viên chức được ký hợp đồng lao động, hợp đồng dịch vụ với cơ quan, tổ chức khác; được hành nghề với tư cách cá nhân; được góp vốn và tham gia quản lý, điều hành doanh nghiệp, hợp tác xã, cơ sở giáo dục, cơ sở y tế ngoài công lập, trừ trường hợp pháp luật có quy định cấm. Việc mở rộng quyền này đi kèm với yêu cầu “không xung đột lợi ích theo quy định của pháp luật về phòng, chống tham nhũng, không trái với thỏa thuận tại hợp đồng làm việc và không vi phạm đạo đức nghề nghiệp”.

4. Quy định mới về phương thức tuyển dụng viên chức

Điều 23 Luật Viên chức năm 2010 quy định: “Việc tuyển dụng viên chức được thực hiện thông qua thi tuyển hoặc xét tuyển”.

Tại Điều 17 Luật Viên chức năm 2025, bổ sung hình thức “tiếp nhận vào làm viên chức” không qua thi tuyển đối với một số đối tượng như: chuyên gia, nhà khoa học, người có tài năng, năng khiếu đặc biệt hoặc người có kinh nghiệm phù hợp với vị trí việc làm. Cụ thể: “Chuyên gia, nhà khoa học, người có tài năng, năng khiếu đặc biệt, người có kinh nghiệm phù hợp; Người đang ký hợp đồng làm công việc tại đơn vị sự nghiệp công lập; Các đối tượng khác theo quy định của pháp luật về ngành, lĩnh vực”.

5. Phân định rõ các loại hợp đồng trong đơn vị sự nghiệp công lập

Luật Viên chức năm 2010 chủ yếu điều chỉnh quan hệ hợp đồng làm việc giữa viên chức và đơn vị sự nghiệp công lập.

Các Điều 20, Điều 21 Luật Viên chức năm 2025 đã phân định rõ ba loại quan hệ hợp đồng, bao gồm: hợp đồng làm việc đối với viên chức, hợp đồng lao động và hợp đồng dịch vụ. Theo đó:

- Hợp đồng làm việc là sự thỏa thuận bằng văn bản giữa viên chức hoặc người được tuyển dụng vào làm viên chức với người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập về vị trí việc làm, tiền lương, chế độ đãi ngộ, điều kiện làm việc, quyền, nghĩa vụ và các nội dung khác có liên quan (Khoản 1 Điều 20).

- Căn cứ tính chất, yêu cầu nhiệm vụ, nguồn tài chính và nhu cầu về nguồn nhân lực của đơn vị sự nghiệp công lập, người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập quyết định theo thẩm quyền hoặc báo cáo cơ quan có thẩm quyền trước khi ký kết hợp đồng lao động hoặc hợp đồng dịch vụ để thực hiện các nhiệm vụ sau đây: (1) Ký hợp đồng đối với chuyên gia, nhà khoa học, luật gia, luật sư giỏi, doanh nhân tiêu biểu, xuất sắc hoặc người có trình độ chuyên môn cao trong các ngành, lĩnh vực chiến lược, trọng điểm để thực hiện công việc của vị trí việc làm quản lý, điều hành, phát triển đơn vị sự nghiệp công lập hoặc thực hiện công việc của vị trí việc làm chuyên môn, nghiệp vụ; (2) Ký hợp đồng để thực hiện công việc của vị trí việc làm hỗ trợ (Khoản 1 Điều 21).

6. Lần đầu tiên đưa tiêu chí về năng lực đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vào thành tiêu chí đánh giá viên chức

Khoản 3 Điều 25 Luật Viên chức năm 2025 quy định về nội dung đánh giá viên chức như sau:

“a) Phẩm chất chính trị, phẩm chất đạo đức, đạo đức nghề nghiệp; ý thức kỷ luật, kỷ cương trong thực hiện nhiệm vụ; việc chấp hành quy định của pháp luật về viên chức và quy định của cơ quan, tổ chức, đơn vị;

b) Năng lực chuyên môn, nghiệp vụ theo yêu cầu của vị trí việc làm; khả năng đáp ứng yêu cầu thực thi nhiệm vụ được giao thường xuyên, đột xuất; tinh thần trách nhiệm trong thực thi nhiệm vụ; thái độ phục vụ người dân, doanh nghiệp đối với các vị trí việc làm tiếp xúc trực tiếp với người dân, doanh nghiệp; khả năng phối hợp với đồng nghiệp;

c) Năng lực đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung trong thực hiện nhiệm vụ;

d) Kết quả thực hiện nhiệm vụ thông qua số lượng, chất lượng và tiến độ của sản phẩm theo vị trí việc làm;

đ) Nội dung khác theo yêu cầu của vị trí việc làm.

Ngoài các nội dung nêu trên, viên chức quản lý còn được đánh giá theo kết quả hoạt động của đơn vị hoặc lĩnh vực được giao lãnh đạo, quản lý, phụ trách; khả năng tổ chức triển khai thực hiện nhiệm vụ; năng lực tập hợp, đoàn kết viên chức, người lao động thuộc thẩm quyền quản lý”.

Trước đây, Luật Viên chức năm 2010 chưa quy định tiêu chí này.

7. Chính thức xếp lương viên chức theo vị trí việc làm 

Theo Điều 12 Luật Viên chức năm 2025 quy định về quyền của viên chức về tiền lương, tiền thưởng và các chế độ liên quan đến tiền lương như sau:

“1. Được hưởng tiền lương, tiền thưởng và các khoản thu nhập khác trên cơ sở kết quả, hiệu quả công việc theo vị trí việc làm đảm nhiệm.

2. Được hưởng tiền làm thêm giờ, tiền lương làm việc vào ban đêm, công tác phí và các chế độ khác theo quy định của pháp luật, quy chế chi tiêu nội bộ của đơn vị.

3. Viên chức làm việc ở miền núi, biên giới, hải đảo, vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc thiểu số, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn hoặc trong các nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm, lĩnh vực sự nghiệp đặc thù được hưởng chính sách ưu đãi theo quy định của pháp luật”.

Như vậy, theo quy định mới, viên chức sẽ được hưởng tiền lương, tiền thưởng và các khoản thu nhập khác trên cơ sở kết quả, hiệu quả công việc theo vị trí việc làm đảm nhiệm thay vì dựa vào ngạch, bậc và thâm niên như hiện nay.

Thời điểm toàn bộ viên chức được xếp lương theo vị trí việc làm 

Luật Viên chức năm 2025 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026. Chậm nhất đến ngày 01/7/2027, các Bộ, ngành, cơ quan trung ương, địa phương, đơn vị sự nghiệp công lập phải hoàn thành việc bố trí vào vị trí việc làm và xếp lương tương ứng đối với viên chức được tuyển dụng trước ngày 01/7/2026 thuộc phạm vi quản lý theo quy định của Luật Viên chức năm 2025 (Điều 43).

8. Bố trí vào vị trí việc làm thấp hơn/cho thôi việc nếu viên chức không hoàn thành nhiệm vụ

Luật Viên chức năm 2010 chưa quy định rõ mối liên hệ trực tiếp giữa kết quả đánh giá và việc cho thôi việc.

 Theo điểm b Khoản 4 Điều 22 và điểm c Khoản 2 Điều 26 Luật Viên chức năm 2025: hợp đồng làm việc chấm dứt khi “Viên chức bị xếp loại chất lượng ở mức không hoàn thành nhiệm vụ vì lý do chuyên môn, nghiệp vụ hoặc không đáp ứng yêu cầu của vị trí việc làm”; “Xem xét, bố trí vào vị trí việc làm phù hợp ở trình độ thấp hơn hoặc cho thôi việc đối với trường hợp không hoàn thành nhiệm vụ hoặc không đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ”.

Đây là điểm mới quan trọng, nhằm nâng cao trách nhiệm của mỗi viên chức và khắc phục tình trạng trong quản lý viên chức hiện nay.

9. Điều chỉnh quy định về kỷ luật viên chức và thời hiệu xử lý kỷ luật

So với Luật Viên chức năm 2010,  thì Luật Viên chức năm 2025 đã siết chặt quy định về kỷ luật.  Khoản 1 Điều 36 Luật Viên chức năm 2025 đã kéo dài thời hiệu xử lý kỷ luật, theo đó thời hiệu đối với hành vi bị khiển trách tăng từ 02 năm (theo Luật viên chức năm 2010) lên 05 năm, các hành vi vi phạm khác tăng từ 05 năm (theo Luật viên chức năm 2010) lên 10 năm.

Các trường hợp không áp dụng thời hiệu tiếp tục được giữ nguyên. Thời hạn xử lý kỷ luật vẫn tối đa 90 ngày, trường hợp phức tạp không quá 150 ngày.

Đáng chú ý: “…thời gian điều tra, truy tố, xét xử hình sự không tính vào thời hiệu xử lý kỷ luật” (Khoản 4 Điều 36).

Ngoài ra, tại Luật Viên chức năm 2025 dành riêng Điều 42 quy định về xử lý viên chức đã nghỉ việc, nghỉ hưu. Luật Viên chức năm 2010, chưa có quy định đầy đủ về xử lý vi phạm đối với viên chức đã nghỉ việc, nghỉ hưu. Nhưng tại Điều 42 Luật Viên chức năm 2025 đã cụ thể hóa các hình thức xử lý, đặc biệt là “xóa tư cách chức vụ đã đảm nhiệm” – đây là điểm mới quan trọng so với quy định cũ.

10. Hồ sơ viên chức chính thức được quản lý trên hệ thống thông tin về viên chức và được cập nhật vào cơ sở dữ liệu quốc gia về viên chức

Luật Viên chức năm 2010 chủ yếu quy định việc quản lý hồ sơ viên chức bằng hồ sơ giấy. Luật Viên chức năm 2025 quy định: “Hồ sơ viên chức bao gồm hồ sơ giấy và hồ sơ điện tử” (Điều 41). Theo đó, sơ viên chức bao gồm hồ sơ giấy và hồ sơ điện tử, được quản lý trên hệ thống thông tin về viên chức và được cập nhật vào cơ sở dữ liệu quốc gia về viên chức. Hồ sơ viên chức phải có đầy đủ tài liệu theo quy định, bảo đảm chính xác diễn biến, quá trình công tác của viên chức. Viên chức có trách nhiệm bổ sung thông tin cá nhân theo quy định khi có thay đổi; cơ quan, tổ chức, đơn vị có thẩm quyền phê duyệt, cập nhật vào hồ sơ viên chức và đồng bộ với cơ sở dữ liệu quốc gia về viên chức.

Với những thay đổi mới mang tính hệ thống và xuyên suốt, Luật Viên chức năm 2025 được kỳ vọng sẽ góp phần xây dựng đội ngũ viên chức chuyên nghiệp, năng động, sáng tạo và có trách nhiệm giải trình cao, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Ngày 13/02/2025, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Kế hoạch triển khai thi hành Luật Viên chức (kèm theo Quyết định số 304/QĐ-TTg). Theo kế hoạch trong tháng 4 năm 2026, Chính phủ sẽ ban hành các nghị định về: Quy định tiêu chí phân loại đơn vị sự nghiệp công lập; Quy định tuyển dụng, sử dụng và quản lý viên chức; Quy định về hợp đồng thực hiện nhiệm vụ trong đơn vị sự nghiệp công lập; Quy định về vị trí việc làm viên chức; Quy định về đánh giá, xếp loại chất lượng viên chức Quy định về xử lý kỷ luật viên chức

Bùi Đình Sáng, Trưởng phòng Công chức Viên chức