Ngay từ những năm đầu kháng chiến, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã xác định Ngày Thương binh không chỉ là hoạt động của cơ quan nhà nước mà còn là dịp để toàn dân bày tỏ lòng biết ơn đối với những người đã hy sinh xương máu vì độc lập dân tộc. Quan điểm ấy đến nay vẫn là nền tảng của các hoạt động tri ân trong đời sống xã hội.

    Trải qua gần tám mươi năm, bức thư vẫn được gìn giữ và bảo quản an toàn tại Trung tâm Lưu trữ lịch sử tỉnh Nghệ An. Dấu vết thời gian hiện rõ trên nền giấy đã ngả vàng, khuôn dấu hình chữ nhật cũng dần phai mờ, nhưng nhờ được bảo quản theo đúng quy trình nghiệp vụ lưu trữ, kết hợp tu bổ, bồi nền khi cần thiết, những dòng chữ đánh máy cùng chữ ký của Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn được lưu giữ rõ ràng, trở thành chứng tích lịch sử về tấm lòng và sự quan tâm sâu sắc của Người đối với thương binh, gia đình liệt sĩ.

Hình ảnh minh họa về bức thư lưu giữ thông điệp tri ân của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

    Trong thư, mở đầu bằng hai chữ “Thưa Cụ”, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết:

“Mỗi năm đến 27 tháng 7 là Ngày Thương-Binh, nhân dân có dịp tỏ lòng biết ơn những chiến sĩ đã hy-sinh một phần xương máu cho Tổ-Quốc, cho đồng bào.”

Không chỉ kêu gọi, Người đã trực tiếp nêu gương bằng hành động cụ thể:

“Vậy tôi xin xung phong:

— tặng một số khăn mặt và áo quần mà đồng bào các nơi đã biếu tôi

— gửi một tháng lương của tôi là 1.000 đồng

— và nhờ Cụ chuyển lời thân ái của tôi an ủi anh em thương binh.”

Số tiền một tháng lương cùng những chiếc khăn mặt, quần áo tuy giản dị nhưng chứa đựng tư tưởng sâu sắc của Người: tri ân phải bằng hành động thiết thực và người lãnh đạo phải luôn đi đầu nêu gương. Điều đáng trân trọng hơn cả là trong hoàn cảnh cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp còn nhiều gian khổ, khi đất nước và Chính phủ đều gặp muôn vàn khó khăn, Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn dành chính phần lương và những món quà đồng bào biếu mình để chăm lo thương binh.

    Cách xưng “tôi xin xung phong” không chỉ thể hiện sự khiêm nhường của người đứng đầu Nhà nước mà còn khẳng định một tư tưởng xuyên suốt của Chủ tịch Hồ Chí Minh: người lãnh đạo phải luôn đi đầu trong thực hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, biến lòng biết ơn thành những hành động cụ thể, thiết thực.

Bức thư của Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi Bộ trưởng Bộ Thương binh - Cựu binh năm 1949, lưu giữ tại Trung tâm Lưu trữ lịch sử tỉnh Nghệ An.

    Từ lời dặn năm xưa đến hành động tri ân hôm nay

    Thời gian trôi qua, chiến tranh đã lùi xa vào quá khứ, nhưng thông điệp trong bức thư năm 1949 của Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn còn nguyên giá trị. Tư tưởng “xung phong” chăm lo cho thương binh, gia đình liệt sĩ của Người đã trở thành nền tảng cho các phong trào “Đền ơn đáp nghĩa”, “Uống nước nhớ nguồn” được triển khai sâu rộng trong đời sống xã hội.

Thấm nhuần lời dạy của Người, tỉnh Nghệ An luôn quan tâm thực hiện tốt công tác chăm sóc người có công với cách mạng bằng nhiều hoạt động thiết thực như thăm hỏi, tặng quà các gia đình chính sách, chăm sóc Mẹ Việt Nam anh hùng, xây dựng nhà tình nghĩa, hỗ trợ thương binh, bệnh binh và thân nhân liệt sĩ.

Trong bối cảnh cả nước đang triển khai “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2027), giá trị của các nguồn tư liệu lịch sử, trong đó có tài liệu lưu trữ, càng được khẳng định. Những tài liệu được lưu giữ qua các thời kỳ là nguồn thông tin có giá trị, góp phần phục vụ nghiên cứu, đối chiếu, xác minh thông tin lịch sử và thực hiện chính sách đối với người có công.

    Giá trị thực tiễn của tài liệu lưu trữ trong công tác tri ân

    Không chỉ lưu giữ những giá trị lịch sử, tài liệu lưu trữ còn tiếp tục phát huy giá trị trong công tác tri ân người có công với cách mạng.

Tại Trung tâm Lưu trữ lịch sử tỉnh Nghệ An, nhiều hồ sơ, tài liệu, trong đó có các Bản khai thành tích tham gia kháng chiến, đã được tổ chức bảo quản, khai thác và phục vụ tra cứu. Những tài liệu này trở thành nguồn thông tin quan trọng trong việc xác minh quá trình cống hiến, hoàn thiện hồ sơ thực hiện chế độ, chính sách, đồng thời giúp các gia đình tìm lại những dấu ấn về quá trình tham gia kháng chiến của người thân.

Niềm vui của người dân khi được cán bộ Trung tâm Lưu trữ lịch sử tỉnh Nghệ An hỗ trợ tìm lại thông tin về người thân trong kháng chiến

    Thông qua công tác bảo quản, chỉnh lý, số hóa và phục vụ khai thác, tài liệu lưu trữ không chỉ phục vụ công tác quản lý, nghiên cứu, giáo dục truyền thống mà còn góp phần kết nối quá khứ với hiện tại, đáp ứng nhu cầu khai thác của các cơ quan, tổ chức, cá nhân.

    Từ bức thư của Chủ tịch Hồ Chí Minh năm 1949 đến những hồ sơ, tài liệu lưu trữ được gìn giữ hôm nay, mỗi trang tài liệu không chỉ phản ánh một giai đoạn lịch sử mà còn chứa đựng những giá trị nhân văn sâu sắc. Đối với những người làm công tác lưu trữ, bảo quản và phát huy giá trị tài liệu không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn mà còn là trách nhiệm gìn giữ ký ức dân tộc, để những giá trị lịch sử, nhân văn tiếp tục được lan tỏa từ quá khứ đến hiện tại và tương lai.

                                                                                                                    Võ Lợi - Trung tâm Lưu trữ lịch sử