Ngày 03/01 hằng năm là ngày Lưu trữ Việt Nam đã trở thành một dấu mốc để những người làm công tác lưu trữ cùng nhìn lại, tri ân và tự hào về hành trình bảo tồn ký ức dân tộc, từ những ngày đầu nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa mới ra đời cho đến giai đoạn chuyển đổi số hiện nay. Tại tỉnh Nghệ An, các thế hệ công chức, viên chức ngành văn thư - lưu trữ ở các địa phương, đặc biệt là đội ngũ cán bộ làm công tác lưu trữ tại Trung tâm Lưu trữ lịch sử tỉnh, luôn tự hào, hãnh diện và trách nhiệm khi được giao nhiệm vụ gìn giữ tinh thần ấy như một lời cam kết với lịch sử và với tương lai của đất nước.

Cách đây tròn 80 năm, vào ngày 03/01/1946, giữa những ngày đầu tiên của chính quyền cách mạng non trẻ, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Thông đạt số 1-C/VP gửi tới các Bộ trưởng của Chính phủ lâm thời. Trong văn kiện ấy, Người yêu cầu các cơ quan nhà nước phải giữ gìn, không được tự ý tiêu hủy công văn, tài liệu lưu trữ, bởi đó là nguồn tư liệu vô giá đối với quốc gia. Đây chính là văn bản chỉ đạo đầu tiên của Nhà nước Việt Nam chuyên đề về công tác lưu trữ, đặt nền móng cho hệ thống lưu trữ cách mạng sau này.

Thông đạt số 1-C/VP ngày 03 tháng 01 năm 1946

(nguồn từ Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước - Bộ Nội vụ)

Thông điệp ấy không chỉ đơn thuần là một yêu cầu kỹ thuật trong hoạt động hành chính, mà còn thể hiện tầm nhìn sâu rộng của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với giá trị tài liệu quốc gia, từ góc độ lịch sử, pháp lý đến khía cạnh xây dựng nhà nước pháp quyền. Trải qua nhiều giai đoạn, ngành lưu trữ Việt Nam không ngừng phát triển cùng lịch sử đất nước. Đặc biệt, bước ngoặt quan trọng đã diễn ra vào năm 2007 khi Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1229/QĐ-TTg ngày 17/9/2007, chính thức chọn ngày 03 tháng 01 là Ngày Lưu trữ Việt Nam. Sau đó Luật Lưu trữ được ban hành, trong đó tiếp tục ghi rõ ngày 03/01 hằng năm là ngày truyền thống của ngành Lưu trữ Việt Nam, mang ý nghĩa lan tỏa nhận thức xã hội, động viên phong trào thi đua và trách nhiệm nghề nghiệp đối với đội ngũ làm công tác lưu trữ trên cả nước.

Tài liệu lưu trữ không chỉ là những trang giấy cũ, không chỉ là hồ sơ lưu hành trong cơ quan. Mỗi tài liệu là một mảnh ghép của lịch sử, là bằng chứng xác thực cho quá trình hình thành và phát triển của nhà nước, của bộ máy chính quyền, của văn hóa và đời sống nhân dân qua từng giai đoạn. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, các tài liệu lưu trữ quốc gia đang trở thành căn cứ quan trọng để bảo vệ chủ quyền và lợi ích quốc gia, đặc biệt là trong vấn đề xác lập chủ quyền biển đảo và lãnh thổ. Trong công cuộc chuyển đổi số, tài liệu lưu trữ đang chuyển mình mạnh mẽ, từ kho giấy truyền thống sang môi trường số hoá, mở ra khả năng khai thác nhanh chóng, dễ dàng và phục vụ hiệu quả yêu cầu chỉ đạo, điều hành của các cấp lãnh đạo.

Nhắc đến ngành lưu trữ, ta thường nhìn thấy những kho tài liệu ngăn nắp, nhưng đằng sau đó là biết bao công sức âm thầm của các cán bộ làm nghề. Họ là những người kiên trì không mệt mỏi trong việc sắp xếp, phân loại, chỉnh lý, số hóa, lưu giữ và bảo quản tài liệu; là những người bảo vệ sự an toàn của ký ức dân tộc trước những thử thách của thời gian, môi trường và biến động xã hội. Nếu lịch sử là ký ức của dân tộc thì người làm lưu trữ chính là người giữ gìn ký ức ấy.

Viên chức Trung tâm Lưu trữ lịch sử tỉnh Nghệ An đang thực hiện nghiệp vụ chỉnh lý tài liệu.  

Tại Nghệ An - quê hương Chủ tịch Hồ Chí Minh, công tác lưu trữ luôn được chú trọng và quan tâm. Trong nhiều năm qua tỉnh đã xây dựng hệ thống kế hoạch dài hạn, triển khai nhiều nhiệm vụ nhằm bảo quản an toàn khối tài liệu lịch sử, nhất là các phông tài liệu có liên quan đến lịch sử cách mạng và văn hóa địa phương. Trung tâm Lưu trữ lịch sử tỉnh Nghệ An hiện đang quản lý hàng nghìn mét giá tài liệu, nhiều phông có giá trị lịch sử đặc biệt phục vụ hiệu quả công tác nghiên cứu, quản lý nhà nước, giáo dục truyền thống cũng như giải quyết thủ tục hành chính cho công dân và tổ chức trên địa bàn tỉnh.

Bên cạnh công tác bảo quản, hoạt động tuyên truyền, khai thác và phát huy giá trị tài liệu cả truyền thống và bằng phương pháp hiện đại ngày càng được chú trọng. Trung tâm đồng thời là đơn vị chủ lực tham mưu Sở Nội vụ trình UBND tỉnh Nghệ An trong việc sưu tầm, chỉnh lý, công bố và phát huy giá trị tài liệu, đặc biệt trong các chương trình trưng bày, triển lãm, công bố tài liệu lịch sử địa phương. Trong những năm gần đây, tỉnh đã tổ chức nhiều hoạt động công bố tài liệu, triển lãm, trưng bày chuyên đề gắn với sự kiện lịch sử lớn của đất nước và của tỉnh, nhất là các hoạt động phục vụ đổi mới công tác tuyên truyền, quảng bá hình ảnh Nghệ An. Đây là bước chuyển quan trọng đưa tài liệu lưu trữ đến gần hơn với cộng đồng, từ đó khẳng định giá trị của tài liệu lưu trữ không chỉ nằm trong kho mà phải được lan tỏa trong đời sống xã hội.

Kỷ niệm 80 năm Ngày Lưu trữ Việt Nam không chỉ là thời khắc tri ân những cán bộ lặng thầm gìn giữ giá trị lịch sử mà còn là cơ hội nhìn lại chặng đường phát triển của ngành, khẳng định tầm quan trọng của tài liệu lưu trữ trong xây dựng đất nước thời kỳ mới. Đây cũng là dịp để toàn xã hội nâng cao nhận thức, trách nhiệm đối với việc gìn giữ kho tàng ký ức dân tộc, đồng thời động viên đội ngũ những người làm công tác lưu trữ tiếp tục phấn đấu, đổi mới, sáng tạo, góp phần biến “kho tư liệu của lịch sử” thành nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội.

Trong chặng đường phát triển ấy, Trung tâm Lưu trữ Lịch sử tỉnh Nghệ An tự hào là địa chỉ tin cậy trong bảo tồn di sản văn hóa lịch sử của địa phương. Với tinh thần trách nhiệm, niềm tự hào và tình yêu nghề, Trung tâm tiếp tục nỗ lực trong công tác chuyên môn, góp phần xây dựng một kho tư liệu lịch sử phong phú, khoa học, hiện đại và thân thiện với người sử dụng, để tài liệu lưu trữ tiếp tục trở thành nguồn lực quý báu cho hôm nay và cho các thế hệ mai sau. Năm 2026 sẽ là cột mốc đặc biệt có ý nghĩa không chỉ với ngành lưu trữ mà còn với toàn xã hội. Đây không chỉ là dịp nhìn lại truyền thống và tri ân các thế hệ mà còn là thời điểm khẳng định khát vọng đổi mới trong bối cảnh số hóa đang diễn ra mạnh mẽ. Ngành lưu trữ Việt Nam đang bước vào một giai đoạn mới, hiện đại hơn, chuyên nghiệp hơn và có vai trò ngày càng quan trọng đối với quản lý nhà nước, đối với khoa học và đối với đời sống xã hội. Mỗi viên chức, người lao động trong ngành hôm nay, dù ở bất cứ vị trí nào, đều đang góp phần gìn giữ ký ức của đất nước, bảo tồn di sản thông tin của dân tộc cho các thế hệ mai sau./.

                                                Nguyễn Thị Ngọc Ánh - Trung tâm Lưu trữ lịch sử tỉnh