Trong dòng chảy lịch sử dân tộc, những văn bản hành chính không chỉ là công cụ quản lý mà còn phản ánh sinh động tinh thần của từng giai đoạn lịch sử. Đặc biệt, trong những năm đầu sau ngày đất nước thống nhất, mỗi chỉ thị, thông tri đều mang trong mình sứ mệnh định hướng tư tưởng, khơi dậy ý chí và tổ chức hành động của toàn xã hội. Những tài liệu hiện đang được bảo quản tại Trung tâm Lưu trữ lịch sử tỉnh Nghệ An, tiêu biểu là Thông tri số 37-TT/TW ngày 07/4/1978 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về việc kỷ niệm ngày chiến thắng (30/4), ngày Quốc tế lao động (01/5) và ngày sinh của Hồ Chủ tịch (19/5) và Công văn số 515/VX.UB ngày 23/4/1977 của Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ Tĩnh về việc tổ chức kỷ niệm 3 ngày lễ lớn 30/4, 1/5 và 19/5, dù được ban hành ở những thời điểm khác nhau, nhưng lại cùng một điểm chung cốt lõi: phản ánh rõ nét một mạch tư duy thống nhất trong lãnh đạo và tổ chức thực hiện, gắn kết giữa định hướng chung của đất nước với những hành động cụ thể trong đời sống thực tiễn, góp phần tạo nên sức mạnh tổng hợp trong công cuộc xây dựng đất nước thời kỳ đầu sau chiến tranh.

Thông tri của Trung ương được ban hành trong bối cảnh đất nước vừa đi qua chiến tranh, còn bộn bề khó khăn. Văn bản đã thẳng thắn chỉ ra thực trạng: “tình hình sản xuất và đời sống đang còn nhiều khó khăn, những hiện tượng tiêu cực trong xã hội chậm được khắc phục”, đồng thời cảnh báo về âm mưu chống phá của các thế lực thù địch. Tuy nhiên, điều cốt lõi mà Thông tri nhấn mạnh không phải là khó khăn mà là tinh thần vượt khó và hành động cách mạng. Trung ương yêu cầu phải biến các ngày kỷ niệm thành một đợt sinh hoạt chính trị sâu rộng, nhằm “nhận thức đúng tình hình và nhiệm vụ của nước ta hiện nay, tự hào về thắng lợi vĩ đại… phát huy vai trò làm chủ tập thể… kiên cường phấn đấu khắc phục mọi khó khăn”.

Đáng chú ý, Thông tri không dừng lại ở định hướng chung mà còn đưa ra những nội dung rất cụ thể. Đó là yêu cầu “đẩy mạnh phong trào lao động sản xuất và tiết kiệm”, “kiên quyết tiến hành cải tạo xã hội chủ nghĩa”, đồng thời “nêu cao tinh thần cảnh giác, sẵn sàng đập tan mọi âm mưu của kẻ thù”. Cùng với đó là việc tổ chức các hình thức sinh hoạt phong phú như hội thảo, mạn đàm, mít tinh, tuyên truyền cổ động… nhằm “biểu dương những thành tựu lớn lao”, “cổ vũ những gương người tốt, việc tốt” và khơi dậy quyết tâm xây dựng đất nước.

Thông tri số 37-TT/TW ngày 07/4/1978 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về việc kỷ niệm ngày chiến thắng (30/4), ngày Quốc tế lao động (01/5) và ngày sinh của Hồ Chủ tịch (19/5) (Nguồn: Trung tâm lưu trữ lịch sử tỉnh Nghệ An).

Tinh thần ấy càng trở nên sâu sắc khi đặt trong ý nghĩa của từng ngày lễ. Ngày 30/4 - dấu mốc lịch sử của đại thắng mùa Xuân năm 1975 không chỉ là ngày kết thúc chiến tranh, thống nhất đất nước mà còn là biểu tượng của ý chí độc lập, tự chủ và khát vọng hòa bình của dân tộc Việt Nam. Ngày 1/5 - Ngày Quốc tế Lao động lại mang ý nghĩa gắn kết Việt Nam với phong trào công nhân quốc tế, đồng thời tôn vinh vai trò của người lao động trong công cuộc xây dựng đất nước. Đặc biệt, ngày 19/5 - ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh được đặt trong mạch liên kết với hai ngày lễ trên, tạo nên một chỉnh thể tư tưởng thống nhất. Nếu ngày 30/4 khẳng định thắng lợi của cách mạng, ngày 1/5 tôn vinh lực lượng lao động, thì ngày 19/5 là dịp để toàn Đảng, toàn dân tưởng nhớ, tri ân công lao to lớn của Chủ tịch Hồ Chí Minh, để mỗi cán bộ, đảng viên và nhân dân tự soi mình, học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách của Người.

Công văn số 515/VX.UB ngày 23/4/1977 của Ủy ban nhân dân Nghệ Tĩnh       về việc tổ chức kỷ niệm 3 ngày lễ lớn 30/4, 1/5 và 19/5 (Nguồn: Trung tâm Lưu trữ lịch sử tỉnh Nghệ An).

Nếu Thông tri của Trung ương thể hiện rõ tầm nhìn và định hướng chiến lược thì Công văn số 515/VX.UB của Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ Tĩnh cho thấy rõ những định hướng ấy được cụ thể hóa bằng những nhiệm vụ rất sát thực tiễn. Cụ thể, để tổ chức các hoạt động chào mừng các ngày lễ, trong văn bản nêu rõ: “UBND tỉnh không tổ chức mít tinh lớn ở tỉnh mà tổ chức mít tinh ở từng cơ quan, đơn vị sản xuất và hợp tác xã. Cách tổ chức này cho thấy sự chuyển hướng rõ rệt từ việc đưa hoạt động kỷ niệm về cơ sở, gắn trực tiếp với đời sống sản xuất và sinh hoạt của nhân dân.

Không chỉ dừng ở hình thức tổ chức, nội dung triển khai cũng rất cụ thể và thiết thực. Trong lĩnh vực nông thôn, văn bản yêu cầu “khắc phục mọi khó khăn về đời sống trong giáp hạt”, “ra sức chăm bón lúa chiêm xuân, tích cực chống hạn, trừ sâu”, “hoàn thành chỉ tiêu gieo cấy lúa hè thu”, đồng thời “đẩy mạnh công tác xây dựng cơ sở vật chất trong nông nghiệp”. Đây đều là những nhiệm vụ cấp thiết, phản ánh rõ bối cảnh một nền kinh tế còn nhiều khó khăn sau chiến tranh.

Đối với khu vực cơ quan, xí nghiệp, công văn nhấn mạnh yêu cầu “thi đua tăng năng suất lao động, hoàn thành và hoàn thành vượt mức kế hoạch quý II và 6 tháng đầu năm”, gắn với mục tiêu dài hạn là “hoàn thành kế hoạch cả năm 1977”. Đồng thời, văn bản cũng chú ý đến yếu tố tinh thần khi yêu cầu “đẩy mạnh các hoạt động vui chơi, lành mạnh… tạo không khí vui tươi phấn khởi”, qua đó thúc đẩy hiệu quả công việc.

Nhìn lại từ góc độ hiện nay, ý nghĩa của những ngày kỷ niệm 30/4, 1/5 và 19/5 vẫn vẹn nguyên giá trị. Ngày 30/4 không chỉ gợi nhớ mốc son lịch sử mà còn là lời nhắc nhở về giá trị của hòa bình, độc lập - những thành quả được đánh đổi bằng biết bao hi sinh, gian khổ. Ngày 1/5 không chỉ tôn vinh người lao động truyền thống mà còn khẳng định vai trò then chốt của nguồn nhân lực chất lượng cao trong thời đại phát triển kinh tế tri thức và chuyển đổi số. Ngày 19/5 không chỉ là dịp tưởng nhớ Chủ tịch Hồ Chí Minh mà còn là lời nhắc mỗi cán bộ, đảng viên về trách nhiệm nêu gương, về đạo đức công vụ và tinh thần phụng sự nhân dân.

Trong hành trình ấy, Trung tâm Lưu trữ lịch sử tỉnh Nghệ An đang đóng vai trò như một cầu nối đưa những giá trị lịch sử đến gần hơn với công chúng. Khi những văn bản tưởng chừng “khô khan” “nằm yên trong kho lưu trữ” lại trở thành nguồn cảm hứng, góp phần lan tỏa tinh thần yêu nước, ý thức trách nhiệm và khát vọng cống hiến, ý chí vươn lên trong xã hội.

Chính vì vậy, việc khai thác và giới thiệu các tài liệu lưu trữ như Thông tri của Ban Chấp hành Trung ương và Công văn của UBND tỉnh Nghệ Tĩnh giúp chúng ta hiểu rõ hơn về lịch sử, định hướng nhận thức và hành động trong hiện tại. Việc kỷ niệm các ngày 30/4, 1/5 và 19/5 hôm nay vì thế không chỉ là sự tiếp nối truyền thống mà còn là dịp để mỗi chúng ta nhìn lại mình trong dòng chảy chung của đất nước: đã làm gì, đang làm gì và sẽ làm gì để xứng đáng với những giá trị mà lịch sử đã trao gửi. Đó chính là ý nghĩa sâu xa và bền vững nhất mà những trang tài liệu lưu trữ vẫn đang âm thầm nhắc nhở chúng ta qua thời gian./.

Nguyễn Thị Ngọc Ánh
Trung tâm Lưu trữ lịch sử tỉnh Nghệ An